Fidelikten aldığınız o küçük saksılar, eve geldiği anda toprağa girmeye hazır gibi görünür. Oysa bir fide, seranın nemli ve rüzgârsız ortamından çıkıp bahçenizin güneşine, rüzgârına ve gece serinliğine adım atmak üzeredir. Arada geçen birkaç gün, o bitkinin tutup tutmayacağını çoğu zaman belirler. Aşağıda, fide hazırlama sürecinde en sık sorulan soruları sırayla ele alıyoruz: neyi ne zaman yapmalı, nerede acele etmemeli, hangi belirti "dur" demeli.
Hemen dikebilir miyim? Genellikle hayır. Nakliye sırasında bitki sarsılır, yaprakları ezilir, kökleri susuz kalabilir. Aynı gün toprağa girmesi hem taşıma stresini hem dikim stresini üst üste bindirir. Bir ya da iki gün gölge bir yerde dinlendirmek, tutma oranını belirgin şekilde yükseltir.
O halde ilk iş nedir? Bitkiyi gözden geçirmek. Fideliğin ışığı ve bakımı sizin bahçenizden farklıdır; bazı kusurlar ancak evde fark edilir.
Zararlı gördüm, ne yapayım? Fideyi diğer bitkilerin yanına koymayın. Birkaç gün ayrı tutup yaprakları ılık suyla yıkayın, gerekirse sabunlu su gibi hafif çözümlere başvurun. Bahçeye bulaşmış bir zararlıyı temizlemek, tek bir fideyi elden çıkarmaktan çok daha zahmetlidir.
Ne kadar su vermeliyim? Dikimden birkaç saat önce saksıyı iyice sulayın; kök topağı nemli olsun ki saksıdan çıkarken dağılmasın. Ancak sırılsıklam çamur haline getirmeyin, o zaman topak elinizde parçalanır. Suyu doğru dozda vermek konusunda kararsızsanız, sulamanın genel mantığını anlatan rehber işinize yarar: toprağın üst iki parmağı kuruduğunda su vermek, fideler için de geçerli bir ölçüdür.
Kökler saksının içinde dönmüşse? Buna sarmal kök denir ve özellikle uzun süre satışta bekleyen fidanlarda görülür. Topağı saksıdan çıkarın, dıştaki keçeleşmiş kök tabakasını parmaklarınızla hafifçe gevşetin. Çok sıkı sarılmışsa temiz bir bıçakla topağın yanlarına yukarıdan aşağı iki üç sığ çizik atın. Bu kökleri yeni toprağa doğru yönlendirir.
Kökleri kesmek zarar vermez mi? Sığ bir müdahale bitkiyi öldürmez; asıl zarar, kökün kendi etrafında boğulmaya devam etmesidir. Yine de topağın altını tamamen kesip atmayın, ana köklere dokunmayın.
Sertleştirme ne demek? Fideyi kapalı, korunaklı ortamdan açık havaya kademeli olarak alıştırmaktır. Serada büyümüş bir yaprak ince ve nazlıdır; doğrudan öğle güneşine çıkarıldığında birkaç saatte yanar.
Kaç gün sürer? Havaya ve bitkiye göre değişir ama beş ila yedi günlük bir program çoğu sebze ve çiçek fidesi için yeterlidir:
Bu süreçte nelere dikkat edeyim? Sertleştirme sırasında sulamayı biraz azaltmak, bitkinin dokularını sıkılaştırır. Ancak yaprakların pörsüdüğünü görürseniz bekletmeden su verin. Gübre bu dönemde gerekmez; yeni sürgün çıkarmasını değil, mevcut yapısını güçlendirmesini istiyoruz. Besleme için doğru zaman, dikimden iki üç hafta sonrasıdır.
Balkonda da gerekli mi? Evet, hatta balkonlarda rüzgâr etkisi daha sert olabilir. Yüksek katlarda fideyi ilk günler duvara yakın, korumalı bir noktada tutun.
Toprağı önceden hazırlamak gerekir mi? Kesinlikle. Fide hazırlanırken toprak da hazırlanmalı. Dikim çukurunu topağın iki katı genişlikte açın, dibini gevşetin, ağır killi toprağa kompost veya organik madde karıştırın. Toprak seçimi ve hazırlığı ayrı bir konu ama özeti şu: kök, ilk haftalarda kolay ilerleyebileceği gevşek bir ortam istiyor.
Günün hangi saati uygun? Akşamüstü veya kapalı bir gün. Öğle güneşinde dikilen fide, kökleri henüz su çekemezken yaprağından buharlaşmayla su kaybeder.
Ne kadar derine dikilir? Kural olarak topağın üst yüzeyi toprak seviyesiyle aynı hizada olmalı. Domates gibi gövdesinden kök verebilen türlerde biraz daha derin dikim yapılabilir; ancak aşılı fidanlarda aşı noktası mutlaka toprak üstünde kalmalı.
Fide yaprak döktü, öldü mü? Genellikle hayır. Dikim sonrası birkaç yaprağın sararıp düşmesi normaldir; bitki enerjisini köke yönlendirir. Gövde diri, tepe sürgünü yeşilse bekl