Yağmurdan iki gün sonra bahçenin bir köşesinde hâlâ ayak izleriniz su dolu duruyorsa, orada bir sorun var demektir. Nemli toprak tek başına kötü bir şey değil; asıl mesele suyun ne kadar süre orada kaldığı. Kökler havasız kaldığında bitki susuzluktan değil, boğulmaktan ölür. Aşağıda, kendi bahçesinde kazma kürek elinde çözüm arayan biri için sırayla ne yapılacağını anlatıyorum.
Bu ayrımı yapmadan hiçbir şeye başlamayın, çünkü aşırı sulamayı drenaj sorunu sanıp gereksiz kanal kazan çok kişi var.
En basit test: Bir avuç toprağı 10-15 cm derinden alın, elinizde sıkın. Parmaklarınızın arasından su damlıyorsa ve toprak açtığınızda hamur gibi yapışkan bir topak halinde kalıyorsa fazla nem var. Sıkınca topak oluyor ama dokununca dağılıyorsa durum normaldir.
Daha kesin test: 30 cm derinliğinde, 30 cm çapında bir çukur kazın. İçini suyla doldurun, tamamen boşalmasını bekleyin, sonra tekrar doldurun. İkinci dolumun ne kadar sürede çekildiğine bakın:
Bitkiler size ne söyler? Yaprakların sararması, alt yaprakların dökülmesi, kök boğazında yumuşama ve kötü koku, toprak yüzeyinde yeşil-yosunlu bir tabaka, sivrisinek benzeri küçük sineklerin çoğalması… Bunlar hep aynı yöne işaret eder. Toprağı burnunuza yaklaştırdığınızda çürük yumurta gibi bir koku alıyorsanız, oksijensiz ortam oluşmuş demektir.
Aynı belirtinin birkaç farklı nedeni olabilir ve çözüm de nedene göre değişir.
Kil taneleri çok ince olduğu için aralarındaki boşluklar suyu tutar, hava geçirmez. Yaz kuruyken çatlayan, kışın çamurdan yürünmeyen bahçeler bu gruptadır. Bahçe toprağı seçimi ve hazırlama konusunu okuduysanız kum-kil-mil dengesini hatırlarsınız; burada kil ağırlığı fazla.
Yüzeyin 20-30 cm altında, geçirimsiz sertleşmiş bir katman olur. Islak toprakta yürümek, inşaat sırasında ağır makine geçmesi, hep aynı derinlikte çapa yapmak bunu üretir. Belinizi toprağa batırdığınızda belirli bir derinlikte "duvara çarpma" hissi alıyorsanız muhtemelen budur.
Bahçenin en alçak noktası, çatı olukları boşalan yer, duvar dibi… Su fizik kurallarına uyar; yukarıdan gelip orada birikir.
Kuyu veya derin çukur kazdığınızda su çıkıyorsa yapısal bir durumla karşı karşıyasınız. Bu durumda toprağı değiştirmek yerine yükseltmek tek mantıklı yol.
Sadece toprağı iyileştirmek yeter mi? Sınırda vakalarda evet. Yapılacak iş organik madde eklemek: iyi olgunlaşmış kompost, yanmış hayvan gübresi, yaprak çürüntüsü. Organik madde kil taneciklerini kümelendirir, aralarında hava boşluğu açar. Evde kompost yapmayı öğrendiyseniz elinizin altında zaten hazır malzeme var. Uygulama şöyle:
Yükseltilmiş yatak ne zaman mantıklı? Su seviyesi yüksekse, kiracıysanız, ya da kazı yapmak istemiyorsanız en pratik yol bu. 25-40 cm yüksekliğinde ahşap veya taş çerçeve, altına iri çakıl, üstüne hazırlanmış karışım. Sebze yetiştirmeye yeni başlayanlar için de en affedici sistem budur, çünkü kök bölgesini tamamen kontrol edersiniz.
Drenaj hattı çekmem gerekir mi? Su belirli bir noktada ısrarla birikiyorsa ve tahliye edebileceğiniz daha alçak bir yer varsa evet. Basit bir çakıl hendeği çoğu ev bahçesi için yeterlidir:
Kazmak istemiyorum, başka yolum var mı? Var. Suyu tüketen bitkiler kullanabilirsiniz. Söğüt, kızılcık türleri, sazlık-ıslak alan çiçekleri, bazı süs otları nemi seven köklere sahiptir. Bahçenin o köşesini kurutmaya çalışmak yerine "yağmur bahçesi" olarak kabul etmek, hem az emek hem de canlı bir alan demektir. İklim uyumu konusunda okuduğunuz mantık burada da geçerli: alana bitkiyi değil, alana uygun bitkiyi seçin.
Düzelen toprak kendi başına düzelmiş kalmıyor. Alışkanlıklarınız da değişmeli: